De havens van Ouwerkerk – vervolg
De Historie van Viane en Ouwerkerk
Het veer en de haven van Viane
Bij Viane begon omstreeks 1360 het veer over het Keeten naar Stavenisse, dat het tot 1968 zou volhouden. In de allerlaatste jaren werd binnenvaren bij Viane lastig en voer het veer naar de Zuidbout. Vanuit Stavenisse kan men over het eiland Tholen naar de Brabantse Wal en zo verder naar Vlaanderen en omgekeerd. Alles bij elkaar een eeuwenlange veel gebruikte route tussen de voorname steden Zierikzee en Antwerpen met Ouwerkerk als pleisterplaats.
Viane was ook overslag- en landbouwhaven en vooral druk als in het najaar de bieten werden afgevoerd. De weegbrug uit 1917 herinnert er nog aan. Via Viane werd ook eeuwenlang de eilandelijke post vervoerd totdat de veerdienst over het Zijpe dat in 1900 overnam. In een tijd zonder elektriciteit, telefoon en internet, was post nog veel belangrijker dan nu.
In 1878 ging bij Viane het stoomgemaal (nu een woonhuis) in werking. Tussen het gemaal en de haven werd een grote spuikom aangelegd, die tachtig jaar lang een fantastische ijsbaan voor Ouwerkerk was. In de NW-hoek van de haven werd een spuisluis in de dijk gemetseld. Vanaf het westelijke havenhoofd loopt een lange strekdam tot aan het diepe water. Zodoende werd bij het spuien het slib uit de haven en de toegangsgeul gespoeld. Betonklinkers op het havenplateau markeren de plek van de verdwenen spuisluis. De strekdam is er nog, maar aan de verzanding van de haven en toegangsgeul is goed te zien dat er niet meer gespuid wordt.
Economische verschuivingen en scheepssloperij
In dezelfde tijd dat het stoomgemaal er kwam, verdween de meekrapteelt, die eeuwenlang een pijler van de lokale economie was geweest. Daarom werd ook de meekrapstoof bij Viane gesloopt. De ‘Gekroonde Meebaal’ werd bestierd door de betovergrootvader van de auteur. Omdat hij in Ouwerkerk zeker niet de enige nazaat is, wilde de auteur graag over hem schrijven.
Ooit was er bij Viane een kapel, die de schermutselingen aan het begin van de Tachtigjarige Oorlog niet overleefde. Tot aan de Ramp in 1953 waren er een café en 10 tot 12 huizen. Aan de bestrating op het westelijk havenplateau kan je nog zien waar bebouwing stond. Na de Ramp werden er schepen gesloopt in de haven en op de slikken eromheen. Als jochie zag de auteur met lede ogen hoe het elegante Engelse stoomjacht Wendorian (gebouwd in 1903 als Stephanotis) onder de slopershamer kwam. Het slopen van schepen verdween met het gereedkomen van de Deltawerken en de aanwijzing van het Nationaal Park Oosterschelde.
Literatuur en de cultuur van Ouwerkerk
In zijn boek ‘Via Viane, dijk van een geschiedenis in Zeeland’, beschrijft Anton Stig de boeiende kleurrijke historie. Hij schrijft ook hoe kunstschilders, dichters en componisten al voor hem de loftrompet over Viane staken.
Dat de havens werkeloos werden, had ook gevolgen voor het dorp Ouwerkerk. Met Stavenisse werden de innige banden verbroken. Ouwerkerk werd mede door hoger wordende dijken steeds meer van het zoute water afgesloten. In plaats van schepen zijn nu “ridders op forse tractoren” dominant.
Ouwerkerk heeft een gastvrije cultuur waardoor buitenstaanders snel kunnen inburgeren. De auteur vraagt zich af of dit door de maritieme wortels komt; havenplaatsen kenmerken zich immers vaak door hun open karakter.